Boże Narodzenie w Ustroniu to połączenie miejskiego jarmarku na Rynku, zimowych tras na Czantorii i tradycji Śląska Cieszyńskiego, gdzie prezenty przynosi Aniołek, a nie Mikołaj czy Dzieciątko. Miasto leży w dolinie Wisły, otoczone Czantorią i Równicą, co odróżnia je od bardziej stricte narciarskich miejscowości jak Szczyrk. Poniżej konkretne informacje o tym, co dzieje się w mieście i okolicy w grudniu, jak wyglądają tutejsze zwyczaje wigilijne i jak zaplanować taki wyjazd.
Ten przewodnik powstał w Hotelu Olympic SPA & Wellness w Ustroniu — piszemy go z perspektywy miejsca, które od lat obserwuje, jak w mieście i okolicy wygląda grudzień: od pierwszych stoisk na Rynku, przez otwarcie tras na Czantorii, po pytania Gości o to, gdzie zjeść coś regionalnego na Wigilię. Uzupełniamy to o informacje z Urzędu Miasta Ustroń i lokalnych organizatorów wydarzeń.
Co warto zobaczyć w Ustroniu w Boże Narodzenie
W okresie świątecznym centrum życia w Ustroniu przenosi się na Rynek, gdzie co roku odbywa się Ustroński Jarmark Świąteczny z zapaleniem miejskiej choinki, kramami z rękodziełem i regionalnymi specjałami, lodowiskiem oraz koncertami kolędowymi w kolejne weekendy grudnia. Jarmark tradycyjnie rusza na początku grudnia i towarzyszy miastu aż do przełomu roku, z przerwą w dniach ściśle świątecznych.
Poza rynkiem warto wykorzystać zimę do wjazdu na Czantorię. Kolej linowa dowozi na Polanę Stokłosica (851 m n.p.m.) w około 8 minut, a stamtąd szlak prowadzi na szczyt Wielkiej Czantorii (995 m n.p.m.) z 29-metrową wieżą widokową, przy dobrej widoczności widać stamtąd nie tylko pasmo Beskidów, ale i Tatry. Część tras narciarskich na Czantorii (m.in. trasa czerwona o długości 1900 m) jest oświetlona, więc można zjeżdżać po zmroku.
Drugi punkt widokowy to Równica (884 m n.p.m.), gdzie inaczej niż na Czantorię można dojechać samochodem asfaltową drogą aż pod schronisko i polanę podszczytową z punktami gastronomicznymi. To dobra opcja na spokojniejszy, świąteczny wypad bez kolejki na wyciąg, zwłaszcza w pierwsze i drugie święto, gdy inne atrakcje bywają zamknięte. Na sam zalesiony szczyt trzeba już dojść pieszo, krótkim odcinkiem żółtego szlaku.
Jarmarki świąteczne w Beskidach — gdzie jeszcze pojechać
Poza Ustroniem w promieniu kilkunastu-kilkudziesięciu kilometrów działa kilka innych jarmarków, które razem dają pełny obraz świątecznego kalendarza regionu.
Poza Ustroniem w promieniu kilkunastu-kilkudziesięciu kilometrów działa kilka innych jarmarków, które razem dają pełny obraz świątecznego kalendarza regionu.
Szczyrk co roku organizuje własny Beskidzki Jarmark Bożonarodzeniowy na placu św. Jakuba, zwykle w drugi weekend grudnia ze stoiskami z rękodziełem i regionalnymi przysmakami, występami zespołów ludowych ze Szczyrku oraz atrakcjami dla dzieci. To dobra opcja, jeśli planujecie połączyć święta z jazdą na nartach, bo Szczyrk to największy ośrodek narciarski w polskiej części Beskidu Śląskiego.
Istebna ma swój Jarmark Istebniański w grudniu oraz sylwestrowy Bal Góralski im. Urszuli Gruszki.
Cieszyn, jako historyczna stolica regionu, oferuje bogatszy program kulturalny: jasełka, koncerty świąteczne i wydarzenia organizowane przez Zamek Cieszyn.
Ustroń, Szczyrk, Wisła czy Istebna — gdzie najlepiej na święta w Beskidach
Wybór zależy głównie od tego, czy świąteczny wyjazd ma być aktywny narciarsko, czy nastawiony na spokój i uzdrowiskowy relaks.
- Ustroń — najlepszy wybór dla par i rodzin szukających spokojniejszego, uzdrowiskowego charakteru wyjazdu, z miejskim jarmarkiem na Rynku i dostępem do tras na Czantorii bez konieczności dojazdu poza miasto.
- Szczyrk — wybór dla osób, dla których jazda na nartach jest priorytetem; to największy ośrodek narciarski w polskiej części Beskidu Śląskiego, z jarmarkiem otwierającym sezon zimowy.
- Wisła — dobra opcja, jeśli zależy Wam na dużym, rozbudowanym programie jarmarku wojewódzkiego (koncerty, warsztaty, atrakcje dla dzieci) — odległość od Ustronia to kilkanaście minut jazdy.
- Istebna — wybór dla szukających folkloru góralskiego w bardziej autentycznej, mniej zurbanizowanej formie.
Tradycje bożonarodzeniowe na Śląsku Cieszyńskim
To, co odróżnia Wigilię na Śląsku Cieszyńskim od reszty Górnego Śląska, ma źródło w historii religijnej regionu. Podczas gdy w większości województwa śląskiego prezenty przynosi Dzieciątko, na terenach ukształtowanych przez silną obecność Kościoła ewangelickiego, a do takich należy Ustroń i okolice — funkcję tę pełni Aniołek. To żywy zwyczaj, o który warto zapytać w lokalnych rodzinach czy pensjonatach.
Choinkę w gwarze cieszyńskiej górale nazywają „kryzbanem" albo „strómkiem". Tradycyjnie ścinano ją podczas nowiu księżyca, a przystrajano dopiero w dzień Wigilii, wcześniejsze dekorowanie uznawano za coś w rodzaju przedwczesnego naruszenia sacrum tego dnia. W wielu domach na pograniczu czesko-słowackim obok drzewka stawiano dodatkowo „betlemy", małe stajenki betlejemskie; w samym Beskidzie Śląskim szopki budowano raczej w kościołach niż w domach.
Wigilia miała tu wymiar pojednania sąsiedzkiego. Zwyczajowo należało wybaczyć nawet najbardziej skłóconemu sąsiadowi czy krewnemu, a na znak zgody podawano sobie ręce i wypijano kieliszek wilijówki czyli wódki zaprawianej przyprawami korzennymi i miodem. Drzwi domów tego dnia stały otworem, co miało symbolizować gotowość na przyjęcie każdego. Na terenach przygranicznych zachował się też zwyczaj smarowania klamek miodem oraz porannego mycia twarzy w lodowatej wodzie potoku, miało to zapewnić zdrowie na cały nadchodzący rok.
Osobny rozdział to kuchnia. Charakterystyczne dla regionu są ciasteczka cieszyńskie, których receptury sięgają przełomu XVIII i XIX wieku, gdy region znajdował się pod panowaniem Habsburgów: miodowe pierniczki, zezwerki (ciasteczka imbirowe), ciasteczka w kształcie bombek, orzechowe oraz „ule" z kremem.
Praktyczne wskazówki na świąteczny wyjazd w Beskidy
Jak dojechać:
- Ustroń leży przy drodze wojewódzkiej 941
- ok. 87 km od Katowic (1h 20 minut jazdy poza szczytem ruchu)
- ok. 32 km od Bielska-Białej (około 30 minut jazdy poza szczytem ruchu)
- PKP Ustroń Zdrój - 200 metrów od hotelu
- w okresie przedświątecznym warto doliczyć zapas czasu na dojazdach do Beskidów
Co zabrać:
- obuwie na twardej, nieślizgającej się podeszwie (szlaki i chodniki bywają oblodzone)
- odzież warstwową — na górnej stacji Czantorii czy Równicy bywa wyraźnie chłodniej niż w dolinie
- nakrycie głowy i rękawiczki
Co zjeść regionalnie w Ustroniu i okolicy na święta?
Na świąteczny stół i podczas jarmarku warto szukać kwaśnicy, żuru śląskiego z białą kiełbasą, pstrąga z lokalnych hodowli w dolinie Wisły oraz ciasteczek cieszyńskich — te ostatnie najczęściej można kupić na stoiskach jarmarcznych, rzadziej w restauracjach.
- kwaśnica — kwaszona kapusta gotowana z wędzonym mięsem, klasyka beskidzkiej kuchni zimowej
- zupa grzybowa — tradycyjna zupa wigilijna, obecna w regionalnej kuchni śląskiej i beskidzkiej
- pstrąg z lokalnych hodowli — dolina Wisły ma kilka hodowli pstrąga w okolicy
- ciasteczka cieszyńskie — " ule", pierniczki miodowe, ciasteczka orzechowe — dostępne głównie na jarmarkach
Rezerwacja noclegu:
- grudzień to wysoki sezon w Ustroniu i Wiśle (jarmarki + otwarcie sezonu narciarskiego)
- na konkretny termin (Wigilia, Sylwester) warto rezerwować z kilkutygodniowym wyprzedzeniem
Najczęstsze pytania o święta w Ustroniu i Beskidach
Czy w Ustroniu pada śnieg na Boże Narodzenie?
Nie ma gwarancji białych Świąt. Ustroń leży w dolinie, więc śnieg bywa niepewny i zależy od konkretnej zimy. Wyżej, na trasach Czantorii (do 995 m n.p.m.), naśnieżanie sztuczne bywa uruchamiane, gdy pozwalają na to warunki, ale to też nie jest nic pewnego z góry. Warto sprawdzić aktualne warunki narciarskie tuż przed wyjazdem, np. na stronie ośrodka.
Czy kolej linowa na Czantorię działa w Boże Narodzenie?
Kolej działa sezonowo przez całą zimę, ale w dniach ściśle świątecznych (Wigilia, pierwszy dzień świąt) godziny otwarcia bywają skrócone lub zmienione. warto sprawdzić aktualny rozkład bezpośrednio przed wyjazdem.
Kto przynosi prezenty na Śląsku Cieszyńskim?
W regionie ukształtowanym przez silną obecność Kościoła ewangelickiego, do którego należy Ustroń, prezenty tradycyjnie przynosi Aniołek, inaczej niż w większości Górnego Śląska, gdzie funkcję tę pełni Dzieciątko.
Ile trwa dojazd z Katowic do Ustronia na święta?
Około 1h 20 min w normalnym ruchu, przy czym w okresie przedświątecznym warto doliczyć dodatkowy czas na wzmożony ruch na trasach dojazdowych do Beskidów.
Czym różni się Ustroń od Wisły czy Szczyrku na święta?
Ustroń ma charakter bardziej uzdrowiskowy i kameralny, z jarmarkiem miejskim na Rynku, podczas gdy Szczyrk stawia na infrastrukturę narciarską, a Wisła dobry wybór, jeśli oprócz odpoczynku świątecznego zależy Wam na rozbudowanej infrastrukturze narciarskiej; odległość od Ustronia to kilkanaście minut jazdy.
Co to są „ule" i ciasteczka cieszyńskie?
To tradycyjne wypieki świąteczne Śląska Cieszyńskiego z przełomu XVIII i XIX wieku obok miodowych pierniczków i ciasteczek orzechowych piecze się też tzw. ule z kremem.